1 шілдеден бастап Қазақстанда несие беру ережелері өзгереді. Соған байланысты несие алу да қиындай түседі.
Несиелер табысқа көбірек тәуелді болады. Алдағы болатын өзгерістер туралы бұған дейін Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов айтқан болатын.
Айта кетейік, шілде айынан бастап банктер клиенттердің төлем қабілеттілігін қатаң бағалай бастайды.
Бұл жерде борыштық жүктеме коэффициенті (БЖК) мен қарыздың табысқа қатысты коэффициентін (ҚТК) енгізу туралы мәселе сөз болып отыр.
БЖК адам өз табысының қанша бөлігін несиелер мен басқа да міндетті төлемдерге жұмсап жатқанын көрсетеді. Бұл көрсеткіш неғұрлым жоғары болса, жаңа несие алу мүмкіндігі соғұрлым төмендейді.
Қарыздың табысқа қатысты коэффициенті (ҚТК) адамның жаңа несиені шамадан тыс қаржылық салмақ түсірмей өтей алу мүмкіндігін бағалауға мүмкіндік береді. Қарапайым тілмен айтқанда, банктер адам табысының қанша бөлігін қарыздарына жұмсап жатқанын және жаңа несие бойынша төлей алатынын тексереді.
Негізгі өзгерістердің бірі - ресми табысқа басымдық беру. Банктер келесі жүйелер арқылы өтетін мәліметтерге сүйенеді:
зейнетақы жарналары;
міндетті медициналық сақтандыру жүйесі (МӘМС).
Егер адамның тұрақты және расталған табысы болса, несие алу мүмкіндігі жоғары болады.
Өзгерістер, ең алдымен, табысы расталмаған қазақстандықтарға әсер етеді. Оларға мыналар жатады:
жалақысын ресми емес ("конвертпен") алатын қызметкерлер;
еңбек шартынсыз жұмыс істейтін тұлғалар;
тұрақты немесе расталған табысы жоқ азаматтар.
Өзгерістер банктер үшін де, қарыз алушылардың өздері үшін де тәуекелдерді азайтуға бағытталған. Бұл жерде адамның табысы жеткіліксіз болса да несие алып, біраз уақыт төлеп, кейін борыштық жүктемені көтере алмай қалатын жағдайлары туралы сөз болып отыр. Жаңа талаптар мұндай жағдайлардың алдын алып, несие беру жүйесін тұрақты етуі тиіс.
Қазақстанда мұндай шектеулер бұрын да болған, бірақ шілде айынан бастап оларды қайта реттеп, икемді ету жоспарлануда. Енді банктер табыс деңгейін дәлірек есепке алып, әрбір қарыз алушыны бағалауға жекелей келеді.
Жаңа ережелерді 1 шілдеден бастап енгізу жоспарлануда. Осылайша, несие алуды жоспарлап жүрген қазақстандықтар жаңа талаптарды, әсіресе табысты растау бөлігін алдын ала ескергені жөн.
