16 жасқа дейінгі балаларға әлеуметтік желі шектеле ме? Жанарбек Әшімжан Үкіметке сауал жолдады
Бүгінде әлеуметтік желі баланың бос уақытын өткізетін орта ғана емес, оның психологиясы мен мінез-құлқына, денсаулығы мен білім алуына айтарлықтай ықпал ететін факторға айналды. Мәжіліс депутаты, «Әділет» фракциясының мүшесі Жанарбек Әшімжан мен фракцияластары балалардың цифрлық ортадағы қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында Үкіметке депутаттық сауал жолдады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін әлеуметтік желілердің балалар дүниетанымына ықпалы зор екенін атап өтіп, 16 жасқа толмағандардың тіркелуіне заң жүзінде тыйым салу бастамасын қолдаған болатын.
Осы мәселеге тоқталған депутат өз сауалында:
«Мәселе баланың әлеуметтік желіде отыруында ғана емес, оның уақыты мен жадын жоғалтуында. Әлеуметтік желіге шамадан тыс әуестік баланың кітап оқуына, спортпен айналысуына, отбасымен қарым-қатынасына және сабаққа дайындалуына бөлінетін уақытты қысқартады. Соның салдарынан зейін қою, ақпаратты терең қабылдау және өздігінен ойлау дағдылары түбегейлі әлсірейді», — деп атап өтті.
Депутат келтірген деректер мәселенің қауіпті шекке жеткенін көрсетеді:
Халықаралық тәуелділік: HBSC (ДДҰ) зерттеуі бойынша жасөспірімдердің әлеуметтік желіге тәуелділігі 2018 жылғы 7%-дан 2022 жылы 11%-ға өскен.
Ерте тіркелу: ЮНИСЕФ дерегінше, Қазақстанда 9–10 жастағы балалардың 60%-ында, ал 11–12 жастағылардың 66%-ында желіде аккаунт бар. Балалардың 88%-ы жеке смартфон ұстайды.
Кибербуллингтің артуы: Балалар әл-ауқаты индексіне сүйенсек, желіде буллингке ұшыраған 10–18 жас аралығындағы балалар үлесі 2024 жылғы 15%-дан 2025 жылы 33,5%-ға дейін, яғни екі еседен астам өскен.
Қазіргі таңда Австралия, Бразилия және Индонезия сияқты 25-тен астам ел 15-16 жас аралығын негізгі шектеу ретінде қарастырып отыр.
Осыған байланысты «Әділет» фракциясының депутаттары Үкіметтен мынадай нақты шараларды талап етті:
1. 16 жасқа дейінгі балалардың әлеуметтік желіге тіркелуін шектеу тетігін нақтылау;
2. Балалардың жеке және цифрлық деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
3. Мектептерде цифрлық гигиена мен медиасауат сабақтарын жүйелі түрде оқыту;
4. Әлеуметтік желінің бала денсаулығы мен оқу үлгеріміне әсерін бағалайтын ұлттық мониторинг жүйесін енгізу.
